طاسهل

اگر ما در سخن گفتن از منطق روشني پيروي نكنيم و به تبعات ادعاها و سخنان خود ملتزم نباشيم، در اين صورت هيچ گونه مفاهمه يي با يكديگر نمي توانيم انجام دهيم و رسيدن به توافق مشكل مي شود. انتظار مي رود كه هر كس از چنين منطق ثابتي برخوردار باشد به ويژه اگر گوينده از آقاياني باشد كه مشهور به صفت فيلسوف اسلامي هستند. حال به اين بخش از مطالب گفته شده از جناب آيت الله مصباح يزدي توجه كنيم: «اگر براي رضاي خدا كاري انجام دهيم، امدادهاي غيبي شامل حال ما خواهد شد: ما در جنگ تحميلي هشت ساله به اندازه هشت هزار سال تجربه در اين زمينه آموختيم. اگر استغفار كنيد خداوند رحمت خود را فراوان بر شما مي بارد و بر نيروهايتان مي افزايد. اگر اهل استغفار و توبه باشيد خدا شما را به خشكسالي و قحطي مبتلانمي كند: حالااگر باران نبارد مي گويند برويم ابر مصنوعي درست كنيم چند برابر باران هزينه مي كنند اما حاضر نيستند بروند نماز استسقا بخوانند و توبه كنند، اين حماقت نيست؟» براي آنكه ببينيم كليت اين اظهارات تا چه حد از يك منطق قوي و استوار پيروي مي كند و در برابر پرسش هاي ساده تاب مي آورد، به طرح چند پرسش بسنده مي شود.
    
    1- ظاهرا از نظر جناب آقاي مصباح، خشكسالي و قحطي نه يك پديده طبيعي كه از مجموعه مجازات هاي الهي است و بر بندگاني نازل مي شود كه اهل استغفار و توبه نيستند. البته از نظر ما هر پديده طبيعي هم مشيت و خواست خداست و از اين حيث كه نتيجه خواست و اراده خداست تمايزي ميان آنها نيست، هرچه كه هست خواست خداست، ولي در پديده طبيعي اين خواست از مجاري معين و علمي و قابل پيش بيني و برنامه ريزي محقق شده است. با وجود اين اگر ايشان به نقشه جهان نگاهي مي انداختند، روشن مي شد كه بارش نزولات جوي ربطي به دينداري و اهل توبه بودن مردمان جهان ندارد و چه بسا مردماني كه در مناطق كم بارش زندگي مي كنند، ديندارتر از ساير مناطق هستند. حتي نيازي به ديدن نقشه جهان هم نيست بلكه كافي است همين نقشه ايران را مرور كنند كه مناطق كوير و دشت مركزي آن كه كم بارش تر از ساير مناطق است، به طور معمول مشهورتر به تدين و توبه هستند. نمونه اش قم و يزد كه حتي براي تامين آب شرب آنها انواع و اقسام طرح هاي انتقال آب بايد انجام شود و شده است. اما درباره قحطي قضيه تا حدي فرق مي كند. قطحي اگرچه نتيجه يك پديده طبيعي به نظر مي رسد ولي در اصل يك پديده اجتماعي است و متاسفانه گريبانگير كشورها و جوامعي مي شود كه از درايت، دانش و نظام سياسي كارآمدي بهره مند نيستند. قحطي در هيچ يك از جوامع پيشرفته رخ نمي دهد. هرچند كليت اين جوامع به لحاظ معيارهاي جناب مصباح، خارج از دايره تدين و توبه و استغفار هستند.
    
    2- اينكه ايشان براي تامين آب و بارش باران به جاي نماز استسقا به شيوه هاي علمي متوسل شدن را حماقت دانسته اند، نكته مهمي است. ما در مقام انكار اين نيستيم كه تقدير طبيعي خدا را بتوان با شيوه هاي فراطبيعي تغيير داد ولي در درجه اول آنچه مهم است، توسل به همين شيوه هايي است كه خداوند از مجاري طبيعي تعيين كرده است. به همين دليل هم در ايران خشك، برخي قنات ها با ده ها كيلومتر طول ساخته شده اند تا آب را به دست آورند. ظاهرا اگر كسي در آن زمان مي خواست به جاي اين كار پرزحمت، توصيه ايشان را رعايت كند، بايد اوقات خود را به نماز استسقا مي گذراند ولي مساله اصلي چيز ديگري است. اينكه ايشان چرا ديگران را به اداي نماز استسقاء توصيه مي كنند؟ ديگراني كه احتمالايا ايمان ندارند يا اهل توبه نيستند. آيا بهتر نيست كه ايشان راسا اقدام كنند و در روزي كه به هيچ وجه احتمال بارش آن داده نمي شود، به بيابان هاي اطراف قم يا هر جاي ديگر بروند و با خواندن اين نماز، بارش هاي مفصلي را نويد دهند؟ در اين صورت نه تنها زمين را سيراب مي كنند بلكه ايمان تعدادي از مردم را به خود و شيوه هاي گفته شده بيشتر خواهند كرد.
    البته در اين صورت قرار نيست كه فقط در مورد بارش باران از اين شيوه استفاده شود بلكه در موضوعات ديگر مثل درمان بيماري هم بايد از آنها سود جست و به جاي رفتن نزد حاذق ترين پزشكان كه برخي از آنان از معيارهاي تدين مورد نظر نيز بسيار دور هستند و بستري شدن در مجهزترين بيمارستان هاي تهران و زير پيشرفته ترين تجهيزات پزشكي و در بسياري از موارد رفتن به خارج از كشور (همان بلاد كفر) براي درمان، متوسل به شيوه هاي ديگر شوند. كسي كه تب مي كند طبعا پايش را در آب مي گذارند يا قرص استامينوفن به او مي دهند، دعا در جاي خود است اما بايد اين كارها را انجام داد و مشيت خداوند چنين است كه بدون انجام اين كارها تب پايين نيايد. البته وقتي همه راه ها رفته شد و پزشكان از هر درماني قطع اميد كردند طبعا شيوه هاي فراطبيعي تنها راه براي تسكين و دادن اميد به بيمار است.
    اين يادداشت در مقام نفي اين ادعاها نيست بلكه در مقام نفي اين ادعاها به عنوان يك شيوه حكومتداري است. وقتي كه در دولت پيشين اين شيوه ها را دنبال مي كردند، نتيجه آن را ديديم كه با صدها ميلياد دلار درآمد ارزي، كار جامعه به جايي رسيد كه نه تنها پيشرفت توليد نداشتيم كه با رشد منفي هم همراه شديم. خطرناكي اين منطق در اين است كه برخي اذهان خسته و نااميد را به سوي خود جذب مي كند. هرچند كه به دليل عملكرد رييس جمهور مطلوب ايشان در سال هاي 84 تا 92، چنين خطري كم شده است ولي بي پاسخ گذاشتن چنين اظهاراتي نيز موجه نيست. بايد به مردم يادآوري كرد كه اين انديشه ها چه به حال و روز كشور آورده است. بايد متاسف بود كه براي تاييد اين ذهنيت ها از تجربه دوران جنگ و دفاع مقدس مثال مي آورند. گويي كه براي اثبات هر امري عادي و طبيعي بايد به امدادهاي غيبي توسل جست.